Het behaviorisme


De theorie achter het behaviorisme


Bij geboorte is de mens compleet blanco. Hij heeft geen aangeboren factoren zoals erfelijkheid, behoeften en driften. Het enige waar de mens toe in staat is, is heel veel te kunnen leren. Zo kan men in principe een kind vormen naar eigen wens.
Behavioristen houden zich bezig met het aan- en afleren van gedrag, oftewel conditioneren. Ze gaan er vanuit dat alles hierin mogelijk is.
Het uitgangspunt van behaviorisme is gebaseerd op gedragsverandering door prikkels van buitenaf. Deze prikkels worden stimuli genoemd.

De grondlegger van het behaviorisme is John B. Watson. Hij werd geinspireerd door het onderzoek van Ivan Pavlov naar klassiek conditioneren bij dieren. Watson paste deze theorie toe op het gedrag van kinderen.


Klassiek conditioneren

'Passief leren' - Ontdekker Ivan Petrovitsj Pavlov (1849-1936), een Russische filosoof.

Reflexen worden gekoppeld aan prikkels, die van origine niets te maken hebben met deze reflexen.
Leerproces:
OS - ongeconditioneerde stimulus (niet aangeleerde prikkel)dr_Bunsen_Honeydew_en_bugs.jpg
CS - geconditioneerde stimulus (aangeleerde prikkel)
OR - ongeconditioneerde respons (niet aangeleerde reactie)
CR - geconditioneerde respons (aangeleerde reactie)

Voorbeeld uit eigen ervaring:
Een konijn moet herhaaldelijk voor een antibiotica-prik naar de dierenarts
OS (pijn door prik) --> OR (gillen)
CS (dierenarts) --> in eerste instantie geen reactie

OS + CS (pijn + dierenarts) --> OR (gillen)

CS (dierenarts) --> CR (gillen)

Het konijn begon ook te gillen toen zijn eigen baasje een witte labjas aantrok. Dit heet generaliseren.

Veel angsten komen voort uit het principe van klassiek conditioneren. Zo kan men ook angst krijgen om te autorijden, als men ooit een ongeluk heeft gehad met gladde wegen. Sommigen durven helemaal niet meer te autorijden, anderen gaan alleen de weg op als het niet glad is. Het laatst genoemde heet discriminatie. Men weet dan verschil te maken in de situatie. Zou men na verloop van tijd toch met een glad wegdek achter het stuur zitten, dan zal de angst langzamerhand verdwijnen, oftewel uitdoven.


Operant conditioneren

'Actief leren' - Ontdekker Burrhus Frederic Skinner (1904-1990), een Amerikaanse gedragspsycholoog.

Bij operant conditioneren gaat men uit van een handeling of gedrag die een beloning oplevert. Men zal deze handeling vaker uitvoeren als men iedere keer wordt beloond.

Voorbeeld uit eigen ervaring:
Een konijn krijgt 's ochtends, zodra ik opsta, altijd iets lekkers in zijn voerbak. Op een gegeven moment wordt de lekkernij niet meer in de voederbak gelegd maar in de lucht gehouden. Het konijn rent wat heen en weer, maar dit heeft geen effect. Vervolgens gaat hij demonstratief bij zijn bak zitten wat ook geen effect heeft. Dan springt hij uit zijn kooi en duwt tegen mijn benen, maar weer geen lekkers. Tot slot gaat het konijn op de achterpoten zitten, reikt naar het lekkers en pakt het. Na een paar keer herhalen weet het konijn dat het pas, als het op zijn achterpootjes gaat zitten, zijn lekkernij krijgt.Wikikoll.jpg
Als ik tegenwoordig 's ochtends de woonkamer binnenkom, gaat het konijn op zijn achterpoten in zijn kooi zitten.

Reactie 1 (omrennen) --> geen effect
Reactie 2 (afwachten) --> geen effect
Reactie 3 (duwen) --> geen effect
Reactie 4 (staan) --> wel effect

Stimulus --> Reactie --> Beloning
baasje komt 's ochtends binnen --> op achterpootjes staan --> lekkernij

Er bestond in eerste instantie geen verband tussen de Stimulus en de Reactie.

Het beloningssysteem van operant conditioneren ziet men vaak terug in het dagelijks leven. Als men hard werkt, krijgt men een promotie of contractverlenging. Presteren leerlingen goed op school, dan krijgen ze als beloning een hoog cijfer en/of complimenten.

Zo maakt men gebruik van beloningen om iets te leren. Maar men kan het ook omdraaien, d.w.z. straffen om iets af te leren.
Ik herinner mij een uitspraak van mijn opa: Ik verwacht dat kinderen presteren op school, daar hoef je ze niet om te complimenteren, ze worden er eigenwijs van. Lopen ze de kantjes eraf, dan moet je optreden, daar leren ze pas van. Zo ging dat in onze tijd.

Aan het leren volgens het systeem van belonen en straffen zit ook een nare keerzijde blijkt uit onderstaand voorbeelden.
Onlangs was er een documentaire op televisie te zien over kinderen in Afrika die als heks werden betiteld, oftewel oorzaker van alle ellende binnen de familie. De kinderen werden gruwelijk gemarteld totdat ze bekenden. En ze geloofden het uiteindelijk zelf ook. De oorzakers van deze daden zijn mensen die zich uitgeven als profeten en hier grof geld aan verdienen.
En werkten de sekteleiders als bijv. Manson, Koresh of Jones ook niet volgens het operant conditioneren?
Eerst beloningen geven in de vorm van bijv. liefde of bescherming tegen de boze buitenwereld. Of een redding beloven bij goed gedrag, oftewel leven volgens de voorschriften van de sekteleider, als de wereld ondergaat. Maar als de aanhangers het geloof in hun leider verliezen, dan volgen er harde maatregelen.
Dit zijn typische gevallen van hersenspoelingen door middel van operant conditioneren.


De persoonlijke mening van de auteur


Ik geloof niet dat een mens blanco wordt geboren en naar wens kan worden gevormd. Iedereen heeft bij geboorte al bepaalde karaktereigenschappen. Denk maar aan dat de ene baby meer huilt dan de andere baby. In het voorbeeld van klassiek conditioneren noem ik een konijn dat gaat gillen bij het zien van een witte jas. Ik heb echter meerdere konijnen die ook regelmatig zijn geprikt en geen reactie vertonen. Hiermee wil ik zeggen, dat de een vatbaarder is dan de ander en dat geldt ook bij de mens.
Dat men in staat is te leren volgens het principe van klassiek conditioneren, geloof ik wel. Denk maar aan de kleur rood, deze staat in het verkeer voor een verbod of gevaar. Daarentegen staat groen voor veilig. Men trapt automatisch de rem in bij het zien van een verkeerslicht dat op rood staat en doet dat niet bij groen licht. Als ik een rood zakje chips zie, denk ik echter niet dat het weleens een gevaarlijk zakje zou kunnen zijn (discrimininatie).
Leren volgens het principe van operant conditioneren heeft volgens mij grenzen. Je kunt mij een miljoen euro geven, maar veters strikken zal ik nooit goed kunnen. Een mens kan leren naar vermogen en kunnen, en daar helpt een beloning in dat geval niet.

Anna Talsma



De mening van Niels

De beschouwing van een kind volgens het Behaviorisme is al oud. We leren zwaardvechten door als kind al met een houten zwaard op elkaar in te hakken. We leren schrijven door eerst mooie krullen te maken en dan letters. Het gewenste gedrag wordt aangeleerd door oefenen en oefenen, dit werkte al eeuwen voldoende. Toen de wetenschap toenam en daarmee ook de scholing (van kinderen) werd dit principe voortgezet. Ook kennis moet worden ingeslepen door oefening.
Augustinus, de beroemde kerkvader in de 5e eeuw, schrijft in zijn boek 'Belijdenissen' al over het regiem dat wordt gevoerd om hem en zijn mede leerlingen het Grieks aan te leren. In hetzelfde stuk vraagt hij zich af hoe het toch komt dat hij van Latijn houdt en het Grieks zo haat. Het Latijn is hem aangeleerd toen hij nog klein kind was, hij mocht fouten maken en spelenderwijs maakte hij deze taal zich eigen.
In de bovenstaande stukjes botsen twee zaken, Kennis & Vaardigheid. Mijn mening is dat we het Behaviorisme niet moeten afzinken als ouderwets en nutteloos. Zaken als het aanleren van de tafels (vermenigvuldigingen) kunnen we er best volgens het Behaviorisme in stampen. Zeker praktische vaardigheden, zoals het metselen van een muur, worden heel goed eigen gemaakt door oefenen en oefenen. Voor het eigen maken van kennis is het verstandig om methoden te kiezen die beschreven worden in het Constructivisme of Cognitivisme.
Verder denk ik dat leren volgens het Behaviorisme de leerling een stukje discipline bijbrengt die in de maatschappij heel nuttig is.

Conclusie: Behaviorisme heeft niet helemaal afgedaan. Sommige vaardigheden kunnen we prima aanleren door domweg te doen en herhalen. We moeten oppassen dat we het bijbrengen van kennis en begrip niet volgens het Behaviorisme er proberen in te krijgen.